شريعت شفاهى كه به تَنّا « 1 » ( « معلم » ؛ جمع : تنّائيم ) شناخته مىشوند فعاليّت داشتند . در دورهء تنّائيم عمدتاً دو دسته آثار خلق شد ؛ يكى آثارى كه از نوع قانون نامه‌اند . در اين آثار هلاخاها تحت باب‌هاى خاص شريعت به گونه‌اى فشرده تدوين شده‌اند . دستهء دوم عبارت‌اند از ميدرشه هلاخا يا ميدراش‌هاى هلاخايى كه نوعى تفسير مبسوط بر اسفار پنج‌گانه‌اند . اثر مهم دستهء اوّل عبارت است از ميشنا ، اثر يهودا هناسى ، و در مرحلهء بعد ، از نظر اهميّت در نظر يهوديان ، مىتوان به آثار عقيوا و مئير اشاره كرد . دورهء تنّائى با مرگ يهودا هناسى ( 220 م ) كه بيش از 50 سال « ناسى » يا رهبر دينى قوم يهود بود ، به پايان مىرسد . « 2 » ه ) دورهء آمورائيم ( شارحان ) آمورائيم « 3 » ( جمع آمورا به معناى شارح و مفسّر ) لقب عالمانى است كه پس از تكميل ميشنا تا به انجام رسيدن تلمود مىزيستند . ايشان عمدتاً دست به كار شرح و تفسير ميشنا و نيز تدوين ميدراش‌هاى اگادايى ( يعنى ميدراش‌ها و تفسيرهايى كه به مباحث غير هلاخايى ، مانند روايات ، نكات پندآميز و . . . مىپرداختند ) بودند . آموراها با شرح و تفسير هلاخاهاى ميشنا ، هلاخاهاى نهايى ( قوانين و شريعت يهودى ) را از آن استخراج مىكردند . دورهء آمورائيم پنج نسل از عالمان سرزمين فلسطين ( تا پايان قرن چهارم ) و هشت نسل از عالمان بابل ( تا پايان قرن پنجم ) را در برمىگيرد . حاصل كار ايشان دو تلمود بابلى و فلسطينى ( يا اورشليمى ) است . در فلسطين ، عنوان اين آموراها « ربّى » « 4 » و در بابل « راو » « 5 » بود . ولى نبايد از نظر دور داشت كه تلمود دربارهء اعتبار و مرجعيت آمورائيم معتقد است : آموراها نبايد با گفته‌اى از كتاب ميشنا يا حتّى يكى از باريتاهاى « 6 » تنّائيم مخالفت كنند . از اين رو ، اگر در روند بحث تلمودى مشخص شود كه يك ديدگاه با ديدگاه ميشنا مخالف است ، رد مىشود . « 7 » پايان تلمود بابلى ( حدود 500 ميلادى ) نقطهء پايان دورهء آمورائيم است . و ) دورهء ساوورائيم ( حكما ) پس از پايان تلمود بابلى ، عالمان بابلى ، كه در اين دوره به ساوورائيم « 8 » ( « حكما » ) معروف‌اند ، تا پايان قرن ششم و به نقلى تا ميانهء سدهء هفتم ، دست به كار ويرايش تلمود بابلى بودند . از اين رو ، اين دوره در حقيقت بخش پايانى دورهء تلمود است . اطلاعات مربوط به اين دوره ناچيز است و شخصيت‌هاى

--> ( 1 ) . tanna ( 2 ) . . Cf . D . S . , " Tanna , Tannaim " , EJ . , v . 15 , p . 798 - 800 ؛ گنجينه‌اى از تلمود ، ص 15 - 11 . ( 3 ) . . amoraim ( 4 ) . . Rabbi ( 5 ) . . Rav ( 6 ) . توضيح باريتا خواهد آمد . ( 7 ) . Sh . S . , " Amoraim " , EJ . , v . 2 , p . 865 - 75 . ( 8 ) . savoraim